تخت جمشید فقط یک مجتمع و بنای شاهنشاهی نیست چه اگر چنین بود بخودی خود واقعه یی در تاریخ هنر و معماری جهان بشمار نمی رفت ، بعد از دو هزار و اندی سال که می گذرد ، ساختمانهای عظیمتری بوجود آمده و شهرهای بزرگتری ساخته و پرداخته شده است ولی فراموش همگان گردیده و کسی را با آنها کاری نیست. دلیل پابرجایی و بلند آوازگی تخت جمشید در چیزی نهفته است که درباره آن کتب و مقالات فراوان نوشته و چاپ شده است .
شهر تخت جمشید در حقیقت آیینه یی است که رفتار و کردار و پندار انسانهایی را منعکس می کند که بینندگان و پژوهشگران به آسانی نمی توانند از آن بگذرند، لحظه یی که باستانشناسی درباره حجاریها و سنگ نبشته های این شهر باستانی می اندیشد چیزهایی می یابد که تاآن زمان نیافته بود، یک معمار وقتی به شهر باستانی هخامنشی سری می زند بدون شک دچار حیرت می گردد و یک ایران شناس وقتی که گذرش به تخت جمشید می افتد در هر گوشه ای از آن به نقوش برجسته ای برخورد می کند که به سختی یکه می خورد و با خود می گوید : سالهای سال باید در این ناحیه رحل اقامت افکند .
تخت جمشید در ۵۶ کیلومتری شمال شرقی شیراز واقع شده ، این شهر باستانی به کوشش داریوش کبیر و پسرش خشایارشاه بناشده و دیگر شاهنشاهان هخامنشی نیز بناهایی بر آن افزوده اند. بنای تخت جمشید ۸۹ سال پس از ساختمان به وسیله اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد . اسکندر پس از شکست داریوش سوم در جنگ گوگمل تا ۱۷ فرسنگی میدان جنگ داریوش را تعقیب کرد و پس از تسخیر شهرهای بابل و شوش عازم پارس گردید و در دربند پارس با مقاومت شدید آریوبرزن سردار رشید ایرانی روبرو شد و پس از شکست او و کشتار دسته جمعی سپاهیانش ، به تخت جمشید وارد گردید و شبی در عالم مستی به تحریک زنی کژاندیش این کاخ را به تل خاکستر مبدل کرد .
تخت جمشید از چندین تالار و کاخ تشکیل شده بود که مهمترین آنها تالار بارعام (کاخ آپادانا) کاخ تچرا (کاخ آیینه) بارگاه صدستون ، کاخ صددروازه ، کاخ کوچک خشایارشا (هدیش) بود .
کـاخ آپـادانـا سیزده ستـون داشتـه ، که هر یک به طول ۱۸ متر بوده و قطر پایه آنـها به دو متـر می رسید . چند پله هم که به طرف جلو ساخته شده از این کاخ مانده و بر دیوار پشت پلکان آن که که از سنگ می باشد تصویر چند تن از نمایندگان ممالک تابعه ایران دیده می شود . این کاخ به کوشش داریوش بنا شده ، و خشیارشاه آن را تکمیل کرده است . در این کاخ نمایندگان ملل تابعه و بزرگان در جشن های نوروزی بحضور پذیرفته می شدند .
کاخ تچرا یا تاچارا قصر زمستانی سلاطین هخامنشی بوده و از سه طرف رو به آفتاب بوده است . قصر تاچارا را داریوش بنا کرده است . در سمت غربی این بنا چند پله وجود دارد که در داخل و خارج دو دیوار سنگی آن ، تصویر نمایندگان ملل تابعه ایران با هدایای خود دیده می شود . در سوی دیوارهای سنگی پله هایی کشیده شده است .
بـارگاه صدستون در قسمت شرقی کاخ آپادانا واقع شده و داریوش اول و اردشیر درازدست آن را ساختـه اند . ایـن بنا دارای چند تالار و دو درگاه و صدستون بوده که هم اکنـون پله های آنـها دیده می شود .
کاخ صددروازه در جنوب شرقی تالار آپادانا واقع است که دارای پانزده متر ارتفاع و چهارستون بوده است. بردرگاه شرقی این کاخ تصویر داریوش اول که بر تخت سلطنت جلوس نموده و خشایارشاه ولیعهدش پشت سرش ایستاده ، حجاری شده و بالای این مجلس تصویر اهورمزدا دیده می شود .
کاخ هدیش یا کاخ کوچک خشایارشاه در جنوب شرقی کاخ تچرا واقع شده و از بناهای این شاهشاه و داریوش اول است . این کاخ محل استراحت شاهنشاهان بوده و دارای چند ایوان و درگاه و تالار و چندین ستون بوده که جز کتیبه یی به سه زبان اسکلت ساختمان چیزی از آن باقی نیست .

:مقالات مرتبط

1. تخت جمشید بنایی به عظمت تاریخ تخت جمشید بنای مانایی از گذشته ایران زمین است که در یک نگاه، تمدن دیرین...
2. تخت جمشید نمایی از «کاخ آینه» در تخت جمشیدپارسَه یا تخت جمشید نام یکی از شهرهای باستانی...
3. مجموعه باستانی هخامنشی تخت جمشید تخت جمشید پرسپولیس پرسه پولیس پارسه تخت جمشید (Ttakht -e- Jamshid) نام محلی پایتخت داریوش بزرگ است؛ که از لحاظ وسعت،...
4. تخت جمشید بی‌تردید بنای‌ تخت‌ جمشید یکی‌ از باشکوه‌ ترین‌ ،عظیم‌ ترین‌ وزیباترین‌ مجموعه‌ های‌ تاریخی‌ ایران‌...
5. پارسه یا تخت جمشید اصولی که بر پایه آنها شاهنشاهی ایران ۲۵۶۳ سال پیش بدست کوروش کبیر بنیان نهاده...